Zincirleme Kriz Riski

29 Temmuz 2014 admin
Türkiye ekonomisi uzun süreli bir kırılganlık içine girdi. Ekonominin iç ve dış şoklara duyarlılığı arttı. Küresel sermaye hareketlerinin değişen yönelimleri, yeni finansal türbülanslar ve jeo-politik gelişmeler ekonomiyi sarsıyor. Egemen blok içinde yaşanan çatışmalar ve daralma, rejim krizinin derinleşmesi, TC’nin restorasyonun bir parçası olarak gerçekleşecek cumhurbaşkanlığı seçimleri, ekonomik sorunları yoğunlaştırıyor.
2013 yılı ekonomide kritik bir eşik oldu. Son 10 yılı kapsayan sanal ekonomik performans, küresel finans kapitalin yeni yönelimlerine bağlı bir şekilde, düşmeye, ötelenmiş ya da perdelenmiş problemler şiddetle açığa çıkmaya başladı.
Kapitalizmin genel krizinin yeni evresine ve biçim alışına bağlı olarak ortaya çıkan bu gelişmeler, Türkiye dâhil yükselen piyasalar diye tanımlanan ülkeleri şiddetle etkiliyor.
Yüksek cari açıkları ve yüksek dış borcu olan, likidite akışıyla ekonomisi dönen bu ülkeler, sermayenin merkez ülkelere dönmesi ve güvenli pazarlara yönelmesi ve FED’in uyguladığı parasal  politikalara bağlı olarak ciddi sorunlar yaşamaya başladı.
“En Kırılgan Ekonomi”
Türkiye bu süreçten şiddetle etkilendi. Cari açığı kritik eşikte olan, önemli oranda dış kaynak daralması yaşayan, dış borçları olağanüstü artan Türkiye ekonomisi, çok vektörlü bir kırılganlık yaşıyor. Küresel finans kapitalin farklı kurum ve kuruluşları bu tehlikeyi dile getirmeye başladılar. Türkiye ekonomisi en kırılgan ekonomi olarak tanımlandı.
2014 için ilân edilen büyüme oranı aşağı çekildi. Benzer revizyonu IMF ve Dünya Bankası da yaptı. Bu arada enflasyonda sıçramalar ortaya çıktı. Ekonomide küçülme ve durgunluk, enflasyon oranında büyüme stagflasyonu tetikler. Bu da ekonomik zafiyeti iyice artırır. Böylesi bir sarmal ekonomik kırılganlığı son haddine ulaştırır, bu koşularda oluşabilecek sert dış ya da iç stres yıkıcı bir krizin önünü açar.
Türkiye tam böylesi bir noktada. Türkiye’de ekonominin rantiye karakteri ve bu karaktere bağlı ağırlıkta inşaat, hizmet ve enerji sektöründe gelişmelerin yaşanması, yaşanacak likidite darlığında, sert reaksiyonların verilmesini ve inanılmaz problemlerin açığa çıkmasına yol açacaktır. Özellikle emlak sektöründe şişen balon, bu tehlikeyi işaretliyor. Benzer süreci 2008 sonrasında İspanya ve Portekiz yaşadı. Yaşanan emlak krizi bu ülkeleri felç etti. Borç ve bankacılık krizlerinin tetiklediği emlak krizi, ters bir döngüyle bu krizleri besledi ve şiddetlendirdi. İspanya ve Portekiz halen kriz döngüsü içinde yaşıyor.
İmdada AMB Yetişti
Küresel düzeyde parasal iklim politikaları Türkiye’nin aleyhinedir. 2014 yılının ilk yarısı sallantılı geçti. Türkiye’nin imdadına son anda AMB yetişti. Avrupa Merkez Bankası’nın kıta da deflasyon korkusuyla parasal genişleme politikalarına başlaması, Türkiye ekonomisini geçici olarak soluk aldırdı. Acil likidite ihtiyacı karşılandı. Özellikle 2013 Mayıs ve Aralık ayında (yukarıda belirttiğimiz nedenlerle) yaşanan döviz şokları ve siyasî tansiyon ekonomiyi alt üst etmişti. Döviz krizi kapıdaydı.
AMB’nin bu konjonktürel kararı bir müddet sonra değişebilir. Bu durum ekonomik belirsizlik anlamına gelecektir. Önümüzdeki süreç büyük risklere gebedir.
Ekonomide kırılganlığın artması, iç ve dış şoklara karşı zafiyeti yükseltiyor.
Özellikle emlak balonun patlaması yüksek bir olasılığa dönüştü. Yaşanacak bir emlak krizi, bankacılık krizini açığa çıkaracaktır. İç içe geçmiş bir krizden bile söz edebiliriz. Bugün kamuya açıklanmasa da bazı bankaların iflası gündemdedir. Dış kaynak daralmasının yoğunlaşma riski borç çevrimini kırabilir, bunun anlamı borç krizidir. Artık bu faktörlerin yüksek bir olasılığa dönüştüğü bir konjonktüre girdik. 2014 yılının ikinci yarısında sarsıcı gelişmeler yaşanabilir. Küresel finansal gelişmeler ve büyük türbülanslar, ülke içinde Cumhurbaşkanlığı seçimleri, Ortadoğu’nun katastofik anaforu ve 2015 genel seçimleri, 2014 ve 2015 yılını kritik yıla dönüştürüyor.
Volkan Yaraşır

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>