Walter Rodney

1 Ağustos 2010 admin
Walter Rodney (1942-1980)
Walter Rodney panafrikanizmin önde gelen teorisyenlerinden birisidir. 23 Mart 1942’de Guyana, Georgetown’da dünyaya gelir. İşçi sınıfına mensup bir ailenin evladı olan Rodney’nin anne ve babası terzilikle geçimlerini sağlamaktadır. İlkokula başlaması ardından Queens College’a burslu geçiş yapar. Sözkonusu burs, ülkedeki yönetici sınıfın ellilerin başında ülkeyi sarsmaya başlayan yeni milliyetçiliğin etkisi ile eğitim alanında işçi sınıfına verdiği bir tavizin sonucudur.
Rodney zamanla Queens College’da akademik manada öne çıkar, atletizm ve münazara gibi alanlarda da isminden söz ettirir. Altmışta Jamaika’daki West Indies Üniversitesi’nde eğitimine devam edebilmesine imkân verecek olan bir burs daha kazanır. Altmış üçte bu okulu birincilikle bitirir ve gene yeni bir burs aracılığıyla Londra’daki Doğu ve Afrika Çalışmaları Okulu’na kaydını yaptırır. Altmış altıda, yirmi dört yaşında, Afrika Tarihi alanında doktorasını bitirir.
Yukarı Gine Sahili’ndeki kölelik üzerine yaptığı doktora çalışması, onun hem İngiltere’de hem de Portekiz’de ulaştığı Portekizli tüccarların kayıtları üzerine yaptığı uzun soluklu ve titiz bir çalışmanın ürünüdür. Süreç içinde Portekizce ve İspanyolca öğrenir. Queens College’da öğrendiği Fransızcanın yanında bu diller ona bir anlamda dilbilimci vasfı katar.
Yetmişte doktora tezi Oxford Üniversitesi Yayınları tarafından, A History of the Upper Guinea Coast, 1545-1800 (Yukarı Gine Sahili Tarihi/1545-1800) ismi ile yayımlanır. Bu çalışma sayesinde Rodney, Afrika tarihine ilişkin batılı tarihçilerin tezlerine itiraz eder ve mazlum halkların tarihine yönelik bakış konusunda kimi yeni ölçütler getirir. Horace Campbell’a göre:
“Köleliğin topluluklar üzerindeki etkilerini, bölgedeki toplumlar arası ilişkileri ve bölgenin ekolojisini analiz eden bu çalışma tam manasıyla çığır açıcıdır.”
Mezun olduğu okula, West Indies Üniversitesi’ne 1968’de geri dönmezden önce Walter ilk eğitmenlik deneyimini Tanzanya’da edinir. Bu dönemde, sömürgecilik sonrası evreye girmiş olan Karayipler’de kapsamlı bir politik faaliyet yürütülmektedir. Ancak Walter’ın tahayyülünü kucaklayan, Siyah İktidar Hareketi olur.
Ortalıkta bağımsızlığını yeni kazanmış ülkelerdeki hükümetlerin ne yöne gideceği, özelde mazlumların durumuna dönük yaklaşımlar hususunda ciddi sorular dolaşmaktadır. Bölgedeki fakir siyahların ve melezlerin yetkilendirilmesi meselesi özellikle ilerici aydınlar arasında tartışılan bir konudur. Karayipler’deki orta sınıf politik seçkinler grubunun otoriteryan rolünü ezelden beri reddeden Rodney, bu tartışmaların tam da merkezinde konumlanır. Ancak faaliyetlerini üniversite kampüsüyle sınırlamaz. Siyah Kurtuluş Hareketi’nin mesajını Jamaika’ya taşır. Özelde Afrika tarihi ile ilgili bilgisini Jamaika toplumunun en fazla kenara itilmiş kesimi olan Rastafaryanlarla(1) paylaşır.
Walter’ın politik faaliyete dönük ilgisi Jamaika ve İngiltere’deki öğrencilik yıllarına dayanır. Horace Campbell’ın tespitine göre, ta UWI’da iken Walter, “öğrenci siyaseti içinde aktif bir isimdir ve West Indian Federasyonu’ndaki Jamaika Referandumu’nda 1961 senesinde kapsamlı bir kampanya yürütmüştür.” Londra’daki eğitimi sırasında Walter münazara toplantılarına katılmış, ünlü Hyde Park’ta konuşma yapmış, öte yandan da 1965’te Guyana’da düzenlenen bir sempozyumda konuşmacı olarak yer almıştır. Bu dönem süresince Walter, efsanevî isim C.L.R. James ile temas kurmuş ve onun en sadık öğrencilerinden biri olmuştur.
1968 Yaz’ında Rodney’nin “Jamaika’daki emekçi halkla kurduğu temas hükümetin dikkatini çekmeye başlar. Kanada’nın Montreal şehrinde Ekim 1968’de düzenlenen Siyah Yazarlar Konferansı’na katılması sebebiyle Hugh Shearer liderliğindeki Jamaika İşçi Partisi hükümeti onun ülkeye girişini yasaklar. Bu yasak Kingston’da kapsamlı isyanlara ve başkaldırılara yol açar. Bu olaylarda birçok insan polis ve güvenlik güçleri tarafından katledilir ve yaralanır, milyonlarca dolarlık maddî hasar meydana gelir. Rodney’nin Rastafaryanlarla temasına ilişkin birikim “Kardeşlerimle Birlikte Bilgilenme” isimli bir broşür olarak yayımlanır, ilgili broşür Karayipler’deki Siyah İktidar Hareketi’nin incili hâline gelir.
Jamaika’dan kovulan Walter, kısa süreli bir Küba ziyareti ardından, Tanzanya’ya gider. Burada 1968-1974 arası dönemde dersler verir. Bilgilenme amaçlı çalışmalarını burada ve Afrika’nın diğer bölgelerinde de sürdürür. Bu dönemde Afrika halkların kurtuluş mücadeleleri ile sarsılmaktadır. Walter’ın inancına göre, bir aydın becerilerini halkların mücadelesi ve kurtuluşu yolunda biçimlendirmeli, hürriyetin temini amacıyla geliştirmelidir. Bu inançla Walter ilgili hareketlere katılır. Kısmen bu faaliyetlerin bir ürünü olan, herkesçe bilinen ikinci temel eseri, How Europe Underdeveloped Africa (Avrupa Afrika’nın Azgelişmişliğinde Nasıl Bir Rol Oynadı?) yayımlanır. 1972 tarihli eser Tanzanya Yayınevi ile bağlantı içindeki Londra merkezli Bogle-L’Ouverture tarafından basılır.
Rodney’nin fikirlerinin oluşumuna en önemli katkının Tanzanya’da geçirilen bu yıllarda edinilen tecrübelerin yaptığı söylenebilir. Horace Campbell’a göre:
“Tanzanya’da, bugün bile Darüsselam’ı(2) Afrika siyaseti ve tarihi üzerine dönen tartışmaların merkezi hâline getirmiş olan entelektüel geleneğin oluşumunda Rodney en ön saftadır. Gerçekleştirilen diyaloglar, münazaralar ve oluşturulan çalışma grupları sayesinde o Afrika siyaseti, sınıf mücadelesi, ırk meselesi, Afrika tarihi ve sömürülenin toplumsal değişimdeki rolü gibi başlıklar üzerinden marksist geleneği derinleştirme imkânı bulur. How Europe Underdeveloped Africa isimli kitabı tam da bu münazaraların genel bağlamı içinden çıkmış bir eserdir.”
Ayrıca Campbell şu değerlendirmeyi de yapmaktadır:
“Aynı dönemde Walter Rodney, Tanzanya’daki Ucema(3)anlayışını, emperyalizmi, azgelişmişliği, ayrıca Afrika’daki devletlî ve sınıfsal teşekkülü eleştiren yazılar kaleme alır. Tanzanya’da yazılan makalelerin önemli bir bölümü üniversitedeki TANU’nun(4) Gençlik Birliği tarafından çıkartılan Maji Maji(5)isimli dergide yayımlanır. Kırsalda ve sömürge ekonomisinde genel siyaset olan zorunlu emek meselesi üzerine yaptığı çalışma esnasında ülkedeki arşivlerde yoğun bir inceleme yapar. World War II and the Tanzanian Economy (II. Dünya Savaşı ve Tanzanya Ekonomisi) isimli bu çalışma, 1976’da Cornell Üniversitesi tarafından bir monografi olarak yayımlanır.”
Ayrıca Rodney zamanla panafrikanist teorisyen ve vaiz olarak ciddî bir itibar kazanır. Campbell’ın tespitine göre, “Tanzanya’da o Afrika’nın haricî kontrolünü değiştirmek için mücadele eden isimlerle sıkı politik ilişkiler kurar. Rodney, Afrika’daki kurtuluş mücadelelerinin ve bağımsızlığa kavuşmuş bölgelerin kimi liderleri ile oldukça yakındır. Diğer panafrikanistlerle birlikte Altıncı Panafrika Kongresi’ni koşullayacak olan tartışmalar içine girer. Sözkonusu kongre 1974’te Tanzanya’da gerçekleştirilir. Kongreden önce “Altıncı Panafrika Kongresi’ne Doğru: Afrika, Karayipler ve Amerika’daki Beynelmilel Sınıf Mücadelesinin Temel Yönleri” isimli bir broşür kaleme alır.
1974’te ülkesi Guyana’ya dönerek Guyana Üniversitesi’nde tarih profesörü olarak çalışmak arzusu ile başvuruda bulunur, ancak hükümet başvuruyu kabul etmez. Rodney ülkesinde kalır ve yeni oluşmakta olan İşçi İttifakı’na katılır. 1974’ten 1980’deki suikasta kadar geçen süre zarfında otoriteryan Halkın Millî Kongresi hükümetine karşı yürütülen direniş hareketinin önde gelen isimlerinden biridir. Kapalı salon toplantılarında ve çeşitli mitinglerde ülkede yeni bir politik bilincin doğması için uğraşır. İlgili dönem süresince işçilerin özkurtuluşu, halk iktidarı ve birden fazla ırka dayanan demokrasi ile ilgili kimi fikirler geliştirir.
11 Temmuz 1979’da Walter yedi arkadaşıyla iki hükümet binasını ateşe vermek suçuyla tutuklanır. O, Doktor Rupert Roopnarine ve Omawale kundakçılıkla suçlanır. Bu dönemden katline kadar geçen sürede sürekli zulüm görür ve taciz edilir. Son teşebbüs ise onun ölümünü getirecektir.
13 Haziran 1980’de bir akşam vakti Rodney seçim çalışması için ofisine gitmek amacıyla bindiği arabasına yerleştirilen bombanın infilak etmesi sonucu vefat eder. Ondan geriye eşi Patricia ile Shaka, Kanini ve Asha isimli üç çocuğu kalır. Saldırıdan yaralı olarak kurtulan Walter’ın kardeşi Donald’ın ifadesine göre, bomba Guyana Savunma Güçleri mensubu Gregory Smith isimli bir astsubay tarafından Rodney’ye verilmiştir. Suikast sonrası Smith Fransız Guyana’sına kaçar ve 2002’de ölür.
Dipnotlar
1. Rastafari hareketi, 1930’larda Jamaika’da, Hristiyanlık içinden çıkmış, tektanrıcı, İbrahimî bir yeni dinî harekettir. 1930-36 ve 1941-74 arası dönemde Etiyopya’da krallık makamındaki Haile Selasi’nin Mesih’in ikinci zuhuru olduğuna inanan müritleri rastafaryanya da rasta olarak anılırlar. Harekete kimi vakit rastafaryanizmdenilse de bu terim herhangi bir “izm” ile etiketlenmekten haz etmeyen rastalarca aşağılayıcı ve hakaretamiz bir ifade olarak görülür. Rastafari derinlemesine örgütlü bir din değildir. Birçok rasta onun bir din bile olmadığını, esasta bir “hayat tarzı” olduğunu söyler. Herhangi bir tarikat ya da mezhep olma iddiaları da yoktur. İmanın ve vahyin insanın içinde bulunabileceğine inanırlar. Buna karşın bazı rastalar kendilerini rastafari konaklarından biriyle, Nyahbinghi, Bobo Ashanti ve On İki İsrail Kabilesi’den birine atfen tanımlarlar. Rastafari sözcüğü, Haile Selasi’nin kral olmazdan önceki lakabıdır. Ras “baş” ya da Etiyopya dilinde “dük” demektir, Tafari ise Selasi’nin önceki adıdır.
2. “Barış Ülkesi” anlamına gelen Darüsselam, Tanzanya’nın doğu kesiminde, Hint Okyanusu’nun doğu kıyılarında kurulmuştur. Ülkenin en büyük şehridir.
3. Ucema, Tanganika’nın 1961’de Britanya’dan bağımsızlık elde etmesi ve 1964’te Zanzibar ile birleşmesi sonucu oluşan Tanzanya’da toplumsal ve ekonomik kalkınmaya öncelik veren Julius Nyerere tarafından geliştirilmiş bir kavramdır. 1967’de Cumhurbaşkanı Nyerere kalkınma tasarısını hazırlar, Aruşa Deklarasyonu isimli bu tasarı Afrika’nın bir kalkınma modeline muhtaç olduğuna işaret etmekte, bu amaçla Afrika sosyalizminin temellerini atmaktadır. Ucema Şavili dilinde geniş aile anlamına gelir. Burada vurgu bir kişinin ancak halk ya da topluluk aracılığıyla kişi olabileceği yönündedir. Önleyici Alıkoyma Yasası’nı yürürlüğe koyar, zoraki kilit altına alınmanın sonucunda binlerce kişi ölür. Hükümet insanları kolektif çiftliklere gönderir. Bir zaman sonra geri dönebilecekleri vaadi zamanla boş çıkar. Kimileri köylerinin yakılması suretiyle bu yasaya uymaları sağlanır. Nakiller esnasında polis ve ordu kullanılır. Ekonomi çöker ve halkın önemli bir bölümü açlıkla boğuşur. Ülke ancak dışarıdan gelen yiyecek yardımları ile ayakta durur. Ucema siyaseti Ali Hasan Mwinyi’nin 1985’te iktidara gelmesi ile terk edilir.
4. TANU: Tanganika Afrika Millî Birliği, doğu Afrika devleti Tanganika’nın (bugünkü Tanzanya’nın) bağımsızlık mücadelesinde rol alan en önemli politik partidir. Parti Julius Kambarage Nyrere tarafından kurulan Tanganika Afrika Derneği içinden çıkan kadrolarca Temmuz 1954’te oluşturulur. 1964’te ismini Tanzanya Arika Millî Birliği olarak değiştirir. Ocak 1977’de TANU Zanzibar’ın yönetimindeki partisi, Afro-Şirazi Partisi ile birleşip Devrimci Devlet Partisi’ni (Chama Cha Mapinduzi) meydana getirir. TANU’nun siyasî amacı, kendine yeterli bir ekonominin inşası, çürümenin ve sömürünün ilgası, temel üretim araçları ile mübadelenin işçi ve köylülerin kontrolüne geçmesi üzerinden sosyalist bir devlet kurmaktır.
5. İsmini 1905-07 arası dönemde gerçekleşen isyandan alan dergi. Maji Maji İsyanı, Tanganika’da Alman sömürgeciliğine karşı Afrikalıların şiddetle karşı durdukları bir isyandır. Pamuk üretimi ve ihracatı konusunda yapılan dayatmaların sonucunda gerçekleşmiştir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>